چگونه اشتباهات فوتبال، یک نوآوری جهانی ساختند!
ژوئن ۱۹۸۶، ورزشگاه آزتک مکزیکوسیتی. آرژانتین مقابل انگلیس قرار گرفته بود. در دقیقه ۵۱، دیهگو مارادونا با دست خود توپ را وارد دروازه انگلیس کرد؛ صحنهای که داور، علی بن ناصر، آن را ندید و گل پذیرفته شد. چند لحظه بعد، یکی از جنجالیترین گلهای تاریخ جام جهانی با نام «دست خدا» ثبت شد.
میلیونها نفر این صحنه را از تلویزیون دیدند، اما در آن زمان هیچ فناوریای وجود نداشت که بتواند به داور در تصمیمگیری کمک کند. تصمیم نهایی فقط بر عهده داور و دو کمک او بود.
۲۴ سال بعد، در جام جهانی ۲۰۱۰، اتفاقی مشابه رخ داد. ضربه فرانک لمپارد مقابل آلمان از خط دروازه عبور کرد، اما داور آن را ندید. گل مردود اعلام شد، انگلیس حذف شد و فشار جهانی برای استفاده از فناوری در فوتبال افزایش یافت.
این اشتباهات، همراه با دهها تصمیم بحثبرانگیز دیگر، فوتبال را به سمت یک سؤال مهم بردند:
آیا فناوری میتواند به داوران کمک کند تصمیمهای دقیقتری بگیرند؟
VAR چیست و چرا فوتبال به آن نیاز پیدا کرد؟
VAR مخفف Video Assistant Referee یا «کمکداور ویدیویی» است؛ کمکداور ویدیویی به داور مسابقه امکان میدهد در موقعیتهای حساس، صحنهها را با استفاده از تصاویر ویدئویی بررسی کند و در صورت وقوع یک خطای واضح یا نادیدهماندن اتفاقی جدی، اطلاعات لازم را در اختیار داور اصلی قرار میدهد تا تصمیم خود را بازنگری کند. البته تصمیم نهایی، چه بر اساس اطلاعات VAR و چه پس از بازبینی کنار زمین، همیشه توسط داور مسابقه گرفته میشود. این سیستم به طور کلی برای چهار نوع موقعیت طراحی شده است: گلها، پنالتیها، کارت قرمز مستقیم و اشتباه در شناسایی بازیکن.
برای سالها، خطاهای داوری بخشی از فوتبال محسوب میشدند. اما با گذشت زمان، فوتبال از یک مسابقه ۹۰ دقیقهای فراتر رفت و به صنعتی جهانی با میلیاردها هوادار، قراردادهای بزرگ حق پخش و سرمایهگذاریهای گسترده تبدیل شد.
در چنین شرایطی، یک تصمیم اشتباه فقط نتیجه یک صحنه را تغییر نمیداد؛ میتوانست سرنوشت یک تیم در یک تورنمنت، جایگاه یک باشگاه در جدول یا درآمدهای مرتبط با مسابقات را تحت تأثیر قرار دهد.
همین تغییرات باعث شد فوتبال به دنبال ابزارهایی برای کاهش خطاهای قابل تشخیص برود؛ راهکاری که بتواند در کنار داور انسانی، دقت تصمیمگیری را افزایش دهد. VAR نتیجه همین مسیر بود.
تاریخچه ورود VAR به فوتبال
ایده استفاده از فناوری برای کمک به داوران، سالها قبل از ورود رسمی VAR مطرح شده بود. اما فوتبال مدت زیادی در برابر این تغییر مقاومت کرد؛ بسیاری معتقد بودند اشتباهات داوری بخشی از ماهیت انسانی بازی هستند و نباید فناوری بیش از حد وارد زمین شود.
با افزایش اشتباهات بحثبرانگیز و فشار هواداران، فیفا بهتدریج مسیر خود را تغییر داد. اولین قدم، استفاده از فناوری خط دروازه بود؛ سیستمی که کمک میکرد مشخص شود توپ بهطور کامل از خط عبور کرده یا نه.
در مارس ۲۰۱۶، IFAB اجرای یک برنامه آزمایشی دوساله برای استفاده از کمکداور ویدیویی را تصویب کرد. پس از ارزیابی این آزمایشها، استفاده از VAR در سال ۲۰۱۸ رسماً تأیید و وارد قوانین فوتبال شد. جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه نیز نخستین دوره جام جهانی مردان بود که این سیستم در آن به کار گرفته شد.
دو سال بعد، جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه به اولین جام جهانی تاریخ تبدیل شد که در آن VAR مورد استفاده قرار گرفت. پس از این تورنمنت، لیگهای بزرگ اروپا نیز یکییکی این فناوری را پذیرفتند و VAR به یکی از بخشهای ثابت فوتبال مدرن تبدیل شد.
معروفترین تصمیمهای VAR در تاریخ فوتبال
ژاپن – اسپانیا؛ (جام جهانی ۲۰۲۲)
در بازی ژاپن و اسپانیا، پس از بررسی VAR مشخص شد بخشی از توپ هنوز روی خط قرار دارد و به این ترتیب داور گل ژاپن را تأیید کرد. این دیدار با پیروزی ۲ بر ۱ ژاپن پایان یافت و نتیجه آن باعث حذف آلمان از مرحله گروهی جام جهانی شد.
آرژانتین – فرانسه؛ (فینال جام جهانی ۲۰۲۲)
در دقیقه ۲۳، برخورد عثمان دمبله و آنخل دیماریا در محوطه جریمه پس از بررسی VAR پنالتی اعلام شد. لیونل مسی این فرصت را به گل تبدیل کرد و آرژانتین در نهایت پس از تساوی ۳-۳، در ضربات پنالتی فرانسه را شکست داد و قهرمان جهان شد.
بازبینی صحنه مسابقه توسط داور با استفاده از سیستم VAR
پشتپرده VAR ؛ از فناوری تا یک کسبوکار جهانی
استفاده از VAR، تنها به معنای بازپخش ساده فیلم بازی نیست؛ در هر بار بازبینی به کمک VAR، مجموعهای از دوربینهای چندزاویهای، سامانههای بازپخش همزمان، تجهیزات ارتباطی و نرمافزارهای پردازش تصویربه داور برای تصمیمگیری دقیقتر کمک میکنند. در برخی مسابقات، فناوریهای ردیابی بازیکن و توپ نیز برای کاربردهایی مانند تشخیص آفساید نیمهخودکار به این زیرساخت اضافه میشوند.
این سیستم با استفاده از دوربینهای متعدد، امکان بررسی موقعیت بازیکنان، مسیر حرکت توپ و آنالیز یک صحنه از چند زاویه را فراهم کرده و به داوران کمک میکند تصمیم خود را بر پایه اطلاعات تصویری کاملتری بگیرند.
سیستم آفساید نیمهخودکار چگونه کار میکند؟
در جام جهانی ۲۰۲۲، سیستم آفساید نیمهخودکار با استفاده از ۱۲ دوربین اختصاصی، حداکثر ۲۹ نقطه از بدن هر بازیکن را ۵۰ بار در ثانیه ثبت میکرد. حسگر تعبیهشده در توپ Al Rihla نیز دادههای حرکتی توپ را ۵۰۰ بار در ثانیه ارسال میکرد. ترکیب این دادهها امکان تشخیص آفسایدهای میلیمتری را در مدت چند ثانیه فراهم کرد.
اما اهمیت VAR فقط به فناوری آن محدود نمیشود. این سیستم نمونهای از مسیری است که بسیاری از نوآوریهای موفق طی میکنند؛ از حل یک مشکل واقعی تا تبدیل شدن به یک محصول تجاری.
یکی از شناختهشدهترین شرکتهای این حوزه، Hawk-Eye Innovations است؛ شرکتی که فناوری ردیابی توپ و تحلیل تصاویر ورزشی را توسعه داد و در سال ۲۰۱۱ توسط سونی خریداری شد.
موفقیت این شرکت نشان داد در دنیای فناوری، ارزش یک ایده فقط به عملکرد فنی آن محدود نمیشود؛ توانایی تبدیل آن به یک دارایی قابل حفاظت و قابل تجاریسازی است که تفاوت بین یک نمونه آزمایشی و یک کسبوکار جهانی را رقم میزند.
VAR فقط یک فناوری نیست؛ یک الگو است
داستان VAR نشان میدهد بسیاری از فناوریهای بزرگ از یک مشاهده ساده شروع میشوند: پیدا کردن یک مشکل واقعی و ساختن راهحلی برای آن.
یک تصمیم اشتباه در فوتبال، به توسعه فناوریای منجر شد که امروز بخشی از مهمترین مسابقات جهان است. اما مسیر تبدیل یک ایده به یک محصول جهانی فقط به نوآوری فنی محدود نمیشود؛ تحقیق، توسعه، حفاظت از مالکیت فکری و طراحی مدل تجاری، بخشهای مهم این مسیر هستند.
شاید ایده بعدی که یک صنعت را تغییر میدهد، همین امروز در ذهن شما باشد.
اگر راهحلی برای یک مشکل واقعی دارید، مسیر تبدیل آن به یک فناوری قابلتجاریسازی از توسعه نمونه اولیه، ثبت اختراع و بررسی بازار شروع میشود.
